KÜLTÜR SANAT PORTALI

Kadıköy’ün heykellerinin her biri ayrı bir hikâye

(Gökçe Uygun)

İlçenin dört bir yanında yer alan heykeller ve büstler, Kadıköy yaşamının sessiz tanıkları…

Ankara’ya dikilen devasa robot heykeli ve Amasya’ya yapılan selfie çeken şehzade heykellerini anımsarsınız. Bu heykeller, “zamanın ruhunu anlamak” mı yoksa zevksizlik mi?... Bu tartışma sanat dünyasında ve halk arasında süredursun, biz de bu vesileyle Kadıköy’ümüzün heykellerine bir bakalım istedik.

İlçede 68 büst ve heykel bulunuyor. Bunların büyük çoğunluğu, Kadıköy’ün kamusal alanlarını sanatla zenginleştirmeyi amaçlayan Kadıköy Belediyesi’nin direkt ya da dolaylı desteğiyle yapılmış olanlar. Heykellerin en meşhuru hiç şüphesiz ki "Boğa"... Yapımı 19'uncu yüzyıla dayanan heykel, bugün bütün Kadıköylüler tarafından benimsenen en ünlü heykel olarak dikkat çekiyor.

Kadıköy’ün heykellerle donatılması 1980’li yılların sonlarında başlıyor. Mesela Moda Parkı’ndaki "Fahri Korutürk" heykeli 1989 yılında yapılmış. Keza İskele Meydanı’ndaki "Baş Öğretmen Atatürk" anıtının yapım yılı da 1998. Kadıköy’ün heykel ve büstlerinde kimi zaman sanatçı soyut bir çalışma sunarken, çoğunlukla da ünlü bir sima yâd ediliyor. Moda’daki "Barış Manço", Yoğurtçu Parkı’ndaki "Fikret Mualla", Kalamış’taki "Metin Oktay", "Fazıl Hüsnü Dağlarca" ve "Osman Hamdi Bey", Özgürlük Parkı’ndaki "Abidin Dino", "İlhan Selçuk" ve "Oktay Akbal" heykelleri örnek olarak sayılabilir.

Kadıköy’de ve ülkenin genelinde yaşanan acı olaylar da heykeller vasıtasıyla anılıyor. Örneğin Erzurum’da antrenman esnasında boynunun kırılması sonucu 18 yaşında hayatını kaybeden Kadıköylü milli kayakçı Aslı Nemutlu’nun heykeli Kalamış Parkı’nda yükseliyor. Bir başka örnek de 19 Mayıs Mahallesi’ndeki, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nden Prof.Dr. Rahmi Aksungur'un "İşkence Mağdurlarına Saygı" anıtı. Kadıköy Belediyesi’nin, 12 Mart askeri darbesi sırasında MİT ve kontrgerillanın sorgulama merkezi olarak kullanarak binlerce kişiye işkence uyguladığı, kamuoyunda "Ziverbey Köşkü" olarak bilinen Zihnipaşa Köşkü önüne yaptırdığı bu eser, geçmişte yaşananları geleceğe hatırlatma niteliğinde...

Kadıköy’ün heykellerinin her biri ayrı bir hikâye… Biz en iyisi lafı kısa tutalım ve sizi heykellerle baş başa bırakalım…

Yazımızda bahsi geçen heykellerin haricinde Kadıköy’ün bir de gayrıresmi heykeltıraşı var; İskender Giray. Modalı sanatçı Giray, yaşanan toplumsal acılara isyanını heykellerle ifade ediyor. Berkin Elvan öldüğünde, Moda’daki Mehmet Ayvalıtaş Meydanı’na "Ekmekçi Berkin’i Arıyor" adlı heykelini bıraktı önce. Moda Caddesi’ndeki kuruyan bir ağaç da Giray’ın gündemindeydi. “Ağaca Ağıt” heykelini dikti. Sonra bu heykel kaldırıldı zira Kadıköy Belediyesi, oraya dikim mevsiminde ıhlamur ağacı dikti. Giray da bu sefer “Ağaca Sevinç" heykeli hazırlayarak aynı yere koydu. İskender Giray ayrıca, Yeldeğirmeni’nde kartopu oynarken öldürülen gazeteci Nuh Köklü adına da “Ayrışma” adında bir heykel yaptı. Heykelleri sık sık çalınan ya da zarara uğrayan İskender Giray, “Heykellerden korkmaya gerek yok. Hareket bile etmezler, kimseye bir şey yapamazlar. Ondan korkuyorsanız, vereceği fikirden korkuyorsunuzdur…” diyor.

Kadıköy Belediyesi ile Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi arasında imzalanan “Sanat ve Tasarım Çalışmaları İşbirliği” protokolü kapsamında yapılan ilk çalışmalar da ortaya çıktı. Kadıköy Belediyesi, 2015 yılının Ekim ayında sanat öğrencilerinin desteklenmesi amacıyla Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi ile “Sanat ve Tasarım Çalışmaları İşbirliği” protokolü imzalamıştı. Protokolün kapsamına göre, Marmara Güzel Sanatlar Fakültesi’nde eğitim gören sanat öğrencilerinin Kadıköy için yapacağı sanat ve tasarım çalışmalarının desteklenmesine karar verildi. Aynı zamanda protokole göre, seçilen tüm sanat ve tasarım çalışmalarının da Kadıköy Belediyesi’nin uygun göreceği platformlarda tanıtılması kararlaştırılmıştı. Geçtiğimiz yıllarda bazı sanat öğrencileri bitirme tezi olarak Kadıköy temalı projeler üretmişti. İmzalanan protokol ile birlikte ise öğrencilerin Kadıköy ile ilgili daha çok sanat ve tasarım çalışmalarının üretilmesi teşvik ediliyor. Protokolün imzalanmasının ardından ilk ürünler de ortaya çıktı. Heykel bölümünde okuyan Umut Argun ve Dilşad Yiğitcan Akçayöz’ün yaptığı iki heykel Kadıköy’e kazandırılacak. Dilşad Yiğitcan Akçayöz’ün mermerden, Umut Argun’un da ahşaptan yaptığı heykeller önümüzdeki günlerde Kadıköy’de uygun görülen noktalara konulacak.